در این نوشتار، بر آنم تا:
الف) نشان دهم پژوهش/تحقيق (research) چه چيزهايى نيست. به عبارت ديگر، تلاش خواهم کرد رقباى يك تحقيق را، يك به يك، برشمارم، تا مباد در حينِ تحقيقى، خام‏‌طبعانه، در يكى از آن‏ها درغلتيم.

ب) تعريف و تبيينى از پژوهش و شأنِ تحقيق به دست دهم.

در این نوشتار خصوصیات هنر اسلامی و هنر غربی و نیز علل عدم ظهور هنر شکل‌سازی در اسلام مورد بررسی قرار گرفته است. هنر اسلامی یک هنر تزئینی است. و تنها نقش مورد استفاده نقش عربی می‌باشد. در این مقاله به مباحثی از جمله هنر شکل‌سازی در غرب، هنر عربی و اسلامی و مفهوم هنر پیکرتراشی به عنوان یک هنر تزئینی و این که آیا منع تصویر در اسلام حافظ ماهیت هنر قومی و نژادی است یا نه پرداخته شده است.

در این نوشتار فیلم‌های مذهبی و پیام‌های موجود در این گونه فیلم‌های معناگرا و نقش موفقیت‌آمیز سینما و هنر بعد از انقلاب در به نمایش گذاشتن گونه‌هایی از معنای انتظار در قلمروهای شعر، ادبیات، موسیقی و سینما مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. این مقاله به نوع نگرش اهل سیاست و هنرمندان در باب مراسم مذهبی و امام زمان(عج) اشاراتی دارد.

اگر، از منظري كلّي، عمده‌ترين مباحثِ هنرپژوهي را در شش شاخه‌ي فلسفه‌ي هنر (philosophy of art)، روانشناسيِ هنر (psychology of art)، جامعه‌شناسيِ هنر (sociology of art) ، تاريخِ هنر (history of art)، هنرشناسيِ مقايسه‌اي (comparative study of art)، و نقدِ هنري (criticism of art) ببينيم، سؤالاتي كه از پي مي‌آيند گستره‌ي مسائل و پرسش‌هاي ما در بابِ هنر را روشن مي‌كنند:

هنر نقشى قطعى در تحول همه‌ی دين‏‌هاى جهانى داشته است. هنر با ديداری كردن تجربه‏‌ها، قصه‌ها و آرزوها، معناى انسان ‏بودن را به تصويرهايى قابل‏ مشاهده ترجمه می‌كند؛ درحالى‌كه دين، در مقام الهامى معنوى براى خلاقيت و فرهنگ بشرى، انسانيت و الوهيت را از طريق آيين و اسطوره به هم می‌پيوندد. در اجراى آيين‏‌ها و روايتِ اسطوره‌ها، دين و هنر هم در نظر و هم در عمل با هم قرين می‌شوند. هنر با داشتن رابطه‌ای ذاتى و طبيعى با حقيقت و زيبايى و نيز حساسيت‌‏هاى انسانى، ممكن است تجربه‌ای دينى يا به قول پديدارشناس دين، رودولف اُتو، «تجربه‌ی ملكوتيات» (the numinous) را در پى آورد. آثار هنرى می‌توانند معناى آيين يا تجربه‌ی دينى را «بگيرند» يا انتقال دهند و با «منجمد كردن آن» در صورت، امكان تكرار (احتمالى) آيين اصلى يا تجربه‌ی دينى را بدهند. هنر در جست‌‏وجوى زيبايى، ممكن است الگوى اعلاى آرمانى يا مقدس را به انسان‌‏ها معرفى كند تا در راه رستگارى، آن را دنبال كنند و ممكن است در بيان‏‌هاى ديداری‌اش از الوهيات، راهى براى ارتباط با گيتى پيش پاى انسان نهد. دين هم به شكل راه رستگارى و هم الهام معنوى، از ميل و نياز بنيادين انسان به بيان خلاق پشتيبانى می‌كند. زمانى كه اغراض موثق دينى از طريق تصوير بيان می‌شود، هنر به ارتباط دينى تبديل می‌شود و اين صورت ارتباطى منحصربه‌‏فرد، باورها، رسوم و ارزش‏‌ها را تقويت می‌كند.

در این پژوهش ابتدا به بررسی لغوی «تحقیق» که از ریشة عربی «حق» و بر وزن تفعیل آمده است و مصدر بابی است که کلمات را به وضع متعدی می‌برد و این متعلق همان «مفهوم» حق و حقیقت است و در نزد عرفا «تحقیق» ظهور حق است در صور اسماء الهی و یا وصول به حکمت و عرفان پرداخته مي‌شود و سپس به بررسی لغوی «پژوهش» که اصطلاح امروزی معادل انگلیسي و فرانسوی آن Research یعنی تفحص و بررسی، و اسم مصدر از پژوهیدن در حکم تفحص، تجسم و استفسار و عیب‌یابی است مي پردازد. اصل و ریشة این کلمه در زبان سانسکریت هندی باستانی Prati t ved ودر اوستایی Paitish t Vaed و در زبان پهلوی Partv (i) hiton می‌باشد، در این باب اشعاری از خاقانی، نظامی، فردوسی، منوچهری و مؤیدالدین آورده شده است. معرفت سطحی پایة معرفت علمی است و آگاهی ابتدایی انسان فاقد نظم و ترتیب ذهنی كه همان معرفت سطحی است مي‌باشد. دانشمندان نيز در زندگی روزانه و معمولی خود از همین شناسایی ذهنی استفاده می‌کنند. عنصر اصلی شناسایی بسیط و سطحی عبارت است از ادراک جزئی، حسی، خاطره و سلیقه. ادراک جزیی فاقد کلیت می‌باشد و ادراک معطوف به کلیات در سطح حواس همان ادراک به‌واسطة حواس باطن است و حافظه و خیال نيزمشاعری‌اندكه موجب بازشناسی می‌شوند. ارسطو در این باب در کتاب "آلفای بزرگ متافیریک" می‌نویسد همة جانوران بالطبع، با قوه احساسی زاده می‌شوند اما برخی در این قوا کامل‌ترند مانند قوه حافظه كه در کنار حس شنوایی به نسبت برای آموختن شایسته‌تراست. به نظر ارسطو، سایر جانوران به استثنای انسان با تصورات یا تخیلات و خاطره‌ها زندگی می‌کنند، اما از تجربة Imperria كمي بهره‌مندند؛ ولي نژاد انسان از هنر یا فن و صناعت Techne و حسابگری‌ برخوردار است. در انسان حافظه از تجربه پدید می‌آید و چنین به‌نظر می‌آید که تجربه همان علم Episteme و هنر Techne است. به عقیدة ارسطو، کسانی كه صاحب‌ نظر و علم کلی‌اند از افراد با تجربه موفق‌ترند و تجربه شناخت جزییات است. در حقیقت، علم از ادراک و افکار کلی بدست مي‌آيد و افکار کلی - همان‌طور که سقراط، افلاطون و ارسطو آن را در تفکر متافیزیک یونانی محقق ساختند - فقط بر كليات و تصورات کلی تعلق می‌گیرد.<
شنبه، 17 آذر 1386

در این مقاله به بررسی نقش عربی که شروع آن با ساخته شدن مسجد حضرت رسول‌(ص) در مدینه آغاز شد و سپس به‌صورت کاشی‌کاری در تزئینات گچی کاخ‌های اموی مورد استفاده قرار گرفت، و نیز ظهور این نقش در سامرا مي‌پردازد. هرتسفیلد سه نوع سبک را ریشه‌یابی کرده: سبک اول الهام گرفته از الگوی هلنی كه بازمانده پارتیان ومتاثر از عناصر کلاسیک از جمله برگ‌ گیاهان، موهای بافته شده و شاخ و برگ‌هایی که ریشة ایرانی دارند به همراه اشکال چهار ضلعی با تصاویر ستاره‌ای یا گیاهی مي‌باشد؛ در سبک دوم نقوش بیشتر جنبة تجریدی دارند و از نظر مقیاس کوچک‌تر از روش اول و بیشتر با نقوش ظروف و صنوبر که متأثر از عصر ساسانیان می‌باشند تزئین شده‌اند؛ و سبك سوم نيز در واقع یک سبک محلی و ملهم از گونه‌های متفاوت و با الهام از طبیعت و عناصر گیاهی از جمله برگ انگور است. نقش هندسی، نقش گیاهی و نقش چوبی که در‌برگیرنده هنر تطبیقی و مجموعه تزئینات ساختمانی می‌باشند در آثار معماری اسلامی به‌وفور دیده می‌شود. نقوش ظریف گیاهی مربوط به دوره فاطمیو‌اند و به‌ صورت نوارهای تزئینی و به همراهي عناصري چون خرما و گل‌ با ریشه‌های پیچیده و درهم شبکه‌ها را پر مي‌كنند. بهترین نمونه آثار به‌دست آمده به‌صورت مجموعه‌هایی از قطعات چوبی و تزئینی به صورت مدال‌هایی با اشکال برجسته و تزئینات گیاهی و بافته شده از کاخ‌های فاطمیون در حوزة عربی قاهره بدست آمده است. این مقاله به چگونگي آراستن و تزئینات کاخ‌ها ، آثار معماری اسلامی در دوره‌های فاطمی، سلجوقی و تیموری، به همراه سبک‌های ذکر شده در بالا اعم از نقوش گیاهی، هندسی، رمزی، و تشبیهی می‌پردازد. خط عربی به‌عنوان خلاقانه‌ترين در هنر اسلامی وبا تنوع بیش از صد نوع مختلف مورد بررسي قرار گرفته است. شرح خطوط و خوشنویسان و مناطق ظهور آنان از جمله خط عربی که در روزگار رسول اکرم (ص) ابداع شد و خط مکی ، مدنی ، خط نبطی (عراق)، خط کوفی (خط هندسی و خشک)، خط نسخ، جلیل، طومار، ثلث، خط مصری ، قیروانی (توسی = دورة عباسیان) و خوشنویسان به نام آن دوره از جمله محمدبن مقله تا ابن‌البواب، میرعلی تبریزی، خط فارسی دورة تیموری و صفوی، قلم نستعلیق ، دیواني، همایونی، خط کوفی ایرانی و رقاع
دوشنبه، 28 آبان 1386

در این مقاله نظریات کانت، هگل و تئوفیل گوتیه به طور مختصر مورد بررسی قرار می‌گیرد. تئوفیل گوتیه معتقد بودند که تنها چیزی زیباست که به درد هیچ کاری نمی‌خورد، و هر چیز سودآور و مفیدی زشت است زیرا دنباله‌رو نیازمندیهای انسان بوده و نیازهای انسان حقیر و پست و نفرت‌انگیز هستند. نویسندگان این دوره با نگرش ابزاری به آثار هنری مخالف بوده و تفکرات کانت را دربارة زیبایی هنری و این که غایت هنر نفس هنر می‌باشد را می‌پذیرند اما تفسیر آثار هنری مورد تأیید آنها قرار نمی‌گرفت و آنان بر این باور بودند که ارزش هنر از درون هنر سرچشمه می‌گیرد.

در این مقاله نظریاتی از شوپنهاور در باب اراده که منشأ همة درد و رنج‌ها می‌باشد و این‌که تنها به دو طریق پایدار و غیرپایدار می‌توان از چنگال اراده رهایی یافت اشاره شده است. روش اول دوری جستن دائمی از ارادة ویران‌گر و پشت پا زدن به تمامی خواسته‌های دنیوی و مادی است و روش دوم روش موقت و زودگذر است. در این روش دوم، نوع بینش انسان برای زمان کوتاهی از تسلط حواس و اراده رها شده و به نظاره‌گری بی‌غرض تبدیل می‌گردد.